Informacje ogólne o świątynich Kościoła wschodniego
Cerkiew ma określoną budowę. Zarówno jej
kształt jak i liczba kopuł ma znaczenie symboliczne. Do końca
XIX w zachowana była zasada stawiania cerkwi ołtarzem na wschód.
Były one w większości wzniesione z drewna, dopiero w XX wieku
zaczęto budować cerkwie kamienne. Świątynia obrządku wschodniego
dzieli się na trzy zasadnicze części: prezbiterium,
nawę i babiniec. Prezbiterium symbolizuje niebo, tam znajduje się
tabernakulum, stolik liturgiczny i tam kapłan odprawia nabożeństwo.
Ziemię symbolizuje nawa, na jej środku stoi stolik z krzyżem i
obrazem patrona świątyni. Nawę od prezbiterium oddziela
ikonostas – ściana ikon. Wizerunki Boga i świętych ułożone
są w ściśle określonym, jednakowym dla każdej cerkwi
porządku, każdy z nich posiada swoją nazwę. W obrządku
wschodnim są one nie tylko wizerunkiem Boga, ale stanowią świętość
bezpośrednią, tak jakby Jezus był w ikonie przez cały czas.
Babiniec był pierwotnie miejscem dla kobiet nieczystych
(menstruacja, połóg) i dla spóźniających się na
msze.
Dawna cerkiew greckokatolicka
pod wezwanie Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Gorajcu
Pusto w cerkwi tu tylko słońce i księżyc
Leżą na posadzce krzyżem
Drogą zamiast wiernych dziś mrówki idą
Do cerkwi
I rosną świętym w
rękach kwiaty prawdziwe
Jesienią dach cerkwi
na wielkim wietrze
Zakotłował i jak
jastrząb uleciał
Dziś strugi łez
płyną świętym
Gdy błyskawica
przyświeca
Obok: Ikona świątynna (chramowa) cerkwi w Gorajcu Narodzenie NMP
Na
szczęście cerkiew w Gorajcu nie podzieliła losu
świątyni opisanej w wierszu. Ocalała i odbywają się w niej, jak
za dawnych czasów nabożeństwa, i w niedzielę, i w święta
odwiedzają ją wierni. Co prawda msze św. odprawiane są w obrządku
łacińskim, ale czyż nie ku chwale tego samego Boga. Często
przyjeżdżają turyści indywidualni i całe wycieczki, ponieważ
cerkiew w Gorajcu należy do najstarszych i najcenniejszych w tej
części Polski.
Cerkiew
w Gorajcu ma konstrukcję
zrębową i posadowiona jest na podmurówce z lokalnego surowca-
kamienia bruśnieńskiego. Budowla ma typowy dla świątyń obrządku
wschodniego
trójdzielny układ i orientację.
I. Część centralną
stanowi nawa z kwadratową kopułą z jednym
załamaniem.
II.Od wschodu znajduje się węższe
kwadratowe prezbiterium z niższą od centralnej, ośmioboczną
kopułą na tamburze.
III.Od
zachodu węższy od nawy bocznej, prostokątny babiniec z pozorną,
ośmioboczną kopułą, przykryty wewnątrz stropem belkowym.
Nad
kopułami nawy, prezbiterium i babińca znajdują się
pseudolatarnie z cebulastymi hełmami i żelaznymi krzyżami. Dolna część zrębu jest
osłonięta szerokim okapem wspartym na rysiach- wystających
belkach. Okap, ściany ponad nim, dachy, kopuły i latarnie pobite są
gontem. Nad drzwiami głównymi, prowadzącymi do babińca, na
nadprożu znajduje się data 1835 r. Ponadto drzwi znajdują się od
strony południowej i w ścianie prezbiterium. Wewnątrz na ścianach
zachowały się ślady polichromii.
Gorajeckie ikonostasy
Pokrow NMP- ikona namiestna z cerkwi w Gorajcu
Pierwszy
gorajecki ikonostas został namalowany w formie polichrommii
bezposrednio na belkach ściany oddzielającej prezbiterum od nawy.
Później został on przysłonięty przez typowy dla cerkwi
ikonostas w formie ściany z obrazów. Obecnie po gruntownym
remoncie cerkwi w latach 1992-2011 można będzie podziwiać dwa
ikonostasy- pierwszy na ścianie prezbiterium i drugi zainstalowany na
specjalnym stelażu w formie obrazów- ikon.
Montaż ikonostasu w kwietniu 2011 r.
W roku 2006,
mieszkańcy Gorajca, wykonali nowe ogrodzenie oraz bramę i furtkę
prowadzącą na plac przycerkiewny.Przy cerkwi stoi drewniana
dzwonnica z 1860 roku przeniesiona tu w roku 1994 z Majdanu Sieniawskiego.
Zastąpiła ona starszą dzwonnicę, rozebraną w latach
siedemdziesiątych XX wieku w czasie poszerzania drogi wiejskiej.
