|
W świątyni
tradycji
wschodniej (grekokatolickich i prawosławnych) istotną rolę pełni
ikonostas (z greki – ściana z ikon). Ma on za zadanie
oddzielić
nawę (miejsce, w którym gromadzą się wierni) – od
sanktuarium
(miejsca odprawiania nabożeństwa).
W ten sposób dochodzi do wyraźnego odróżnienia
strefy świeckiej
od świętej – sacrum od profanum.

Koronacja Maryi (XVII w.)
Pierwszy
ikonostas w cerkwi w Gorajcu ukształtował się w XVI-XVII wieku.
Dwa górne pasma obrazów zostały wykonane
bezpośrednio na ścianie
świątyni. Poniżej tych polichromii (malowideł ściennych)
prawdopodobnie znajdowały się ikony na osobnych deskach (malarstwo
tablicowe).

Strażnik
(frament sceny Ukrzyżowania)
Wśród
zachowanych, w różnym stanie, polichromii, znajduje się 11
malunków. Zostały one wykonane w I połowie XVII wieku.
Badacz
Jarosław Giemza przypuszcza, że ich twórcą mógł
być artysta
wyznania rzymskokatolickiego (mimo tego, że była to wtedy świątynia
prawosławna). Niewykluczone, że był to działający wówczas w
okolicy Wojciech Leżajski. Byłby to więc ciekawy przykład tego,
jak kultury i konfesje przenikały się na terenach pogranicznych.

Ofiara
Abrahama
W
dość dobrym stanie zachowały się obrazy z niższego pasma.
Znajduje się tam – od lewej – Ofiara Abrahama,
Wprowadzenie
Marii do świątyni, Ofiarowanie Chrystusa, dalej za prześwitem -
Wniebowzięcie Maryi, Koronacja Maryi oraz ikona Matki Boskiej
Pokrowy (Opiekunki). Wyraźnie widać, że przeważa tu symbolika
maryjna – kult Matki Boskiej musiał być tu silny –
wskazuje na
to także wezwanie świątyni (Narodzenia NMP). Zdawałoby się, że
malowidło ukazujące Ofiarę Abrahama (jedyna scena
starotestamentowa) nie pasuje do pozostałych. Jednakże, jak
tłumaczy Giemza, przedstawienie to symbolizuje „znak
podporządkowania się woli Boga” co łączy ją z ikonami,
które
ukazują Mękę Chrystusa.

Pieta
(fragment Zdjęcia z krzyża)
Górne
pasmo malowideł zachowało się dużo słabiej. W środku pasma
znajduje się zaś niemalże zupełnie zniszczona polichromia Deesis,
czyli Chrystusa Tronującego. Pozostałe ikony, to (od lewej,
chronologicznie wg przekazu biblijnego) Ostatnia Wieczerza, Zdjęcie
z krzyża, Zmartwychwstanie oraz Zesłanie Ducha Świętego. Na
pierwszy rzut oka, możliwe do odczytania jest ostatnie
przedstawienie Zesłania Ducha Świętego (co ciekawe –
centralnie
na obrazie przedstawiono Maryję). Pozostałe obrazy rozpoznamy
tylko po wnikliwym przyjrzeniu się, zachowały się z nich tylko
detale – jak drabina i fragment Piety (Matki Boskiej z
umęczonym
Chrystusem) na Zdjęciu z krzyża, czy twarz rzymskiego strażnika na
Zmartwychwstaniu. Po postaciach apostołów oraz dzbanie
stojącym na
stole rozpoznać można malowidło przedstawiające Ostatnią
Wieczerzę.

Pokrow
- Matka Boska Opiekunka
Podobne
malowidła, z cerkwi w Radrużu, doczekały się wreszcie opieki
konserwatora i zostały w piękny sposób odnowoione. Może
kiedyś rownież polichromiom z Gorajca zostanie przywrócony
dawny blask?
|